Brandnetel kun je gewoon eten. Door verhitting of goed kneuzen schakel je de brandharen uit.
Leonie sprak het kordaat uit, plukte een brandnetelblad, kneusde het zorgvuldig tussen haar vingers en stak het vervolgens in haar mond.
De workshopdeelnemers keken met open mond toe. Een mooi moment, en eigenlijk precies de kern van deze dag: kruiden niet alleen leren kennen uit een boek, maar ze zien, aanraken, ruiken, proeven en ervaren.
Op woensdag 19 augustus stond het Europa Ayurveda Centrum volledig in het teken van kruiden.
Tijdens een inspirerende workshop maakten de deelnemers kennis met de Ayurvedische kruidenleer, waarbij één plant de rode draad vormde: salie.
Salie als onze goeroe
Salie (Salvia officinalis) is een bijzonder kruid met een lange geschiedenis.
Zelfs de naam draagt de betekenis die mensen er eeuwenlang aan hebben toegekend:
Salvia is verwant aan het Latijnse salvare en salvere — redden, behouden, gezond zijn, genezen.
Voor deze workshop mocht salie daarom onze goeroe zijn: de plant die ons gedurende de dag iets leert.
We begonnen eenvoudig, met kijken. De deelnemers tekenden de salieplant en bestudeerden de vorm, kleur en structuur van het blad. Want voordat je een kruid indeelt, is het goed om eerst werkelijk aandachtig waar te nemen wat er voor je staat.
Pas daarna gingen we een stap verder en bekeken we salie vanuit de specifieke classificatiemethode van de Ayurvedische kruidenleer.
Hoe kijkt Ayurveda naar een kruid?
Lidewij verzorgde deze middag de Ayurvedische theorie, en de deelnemers luisterden ademloos toe.
Binnen Ayurveda wordt niet alleen gekeken naar de stoffen die een plant bevat, maar vooral ook naar de kwaliteiten en de werking van een plant op het lichaam.
Daarbij spelen onder andere rasa, guna, virya en vipaka een belangrijke rol.
De rasa, of smaak, van salie wordt beschreven als scherp, bitter en wrang.
De guna’s, de kwaliteiten van het kruid, zijn onder andere licht, droog en scherp.
De virya beschrijft de directe energetische werking van een kruid: verwarmend of verkoelend.
Salie wordt in verschillende Ayurvedische bronnen niet altijd op dezelfde manier geclassificeerd — sommige beschrijven de werking als verwarmend, andere juist als meer verkoelend.
Ook over de invloed op de dosha’s bestaan verschillen tussen bronnen.
Juist die verschillen maken de kruidenleer interessant. Een plant laat zich niet altijd volledig in één schema vangen: de gebruikte plantensoort, het plantendeel, de bereiding, de dosering en de persoon die het kruid gebruikt, spelen allemaal een rol.
Salie heeft affiniteit met maag en longen, en wordt binnen de Ayurvedische kruidenleer in verband gebracht met onder meer rasa dhatu (voedings- en lichaamsvloeistoffen), rakta dhatu (bloedweefsel) en majja dhatu (zenuw- en mergweefsel).
En natuurlijk kun je over smaak niet alleen praten — je moet proeven. Dat gebeurde dan ook volop.
Van theorie naar keuken
Kruiden horen voor ons niet alleen thuis in potjes en kruidenkasten.
Ze kunnen een vanzelfsprekend onderdeel zijn van het dagelijks leven en van onze voeding.
Daarom werd er tijdens de workshop volop gekookt.
Een van de verrassingen waren gefrituurde salieblaadjes: heerlijk knapperig als kleine snack, maar ook prachtig om een gerecht mee te garneren.
Yvonne verwerkte de salie vervolgens door de lunch, en de deelnemers bleven haar heerlijke gerechten maar opscheppen.
Tijdens deze Vedische lunch kwamen kennis en smaak opnieuw samen. Want voeding is binnen Ayurveda veel meer dan alleen brandstof.
Smaak, geur, bereidingswijze, eigenschappen en verteerbaarheid bepalen mede wat voeding met ons doet.
De tuin in: kruiden leren kennen waar ze groeien
Na de lunch nam Cornelis de deelnemers mee de tuin in. De tuin van het Europa Ayurveda Centrum is ingericht volgens de principes van Vastu design en kent vijf grote vijvers, die samen in de vorm van een dobbelsteen in het landschap liggen. Cornelis vertelde over de wetenschappelijke onderzoeken die in de tuin zijn uitgevoerd — de tuin is in feite een farmaceutische fabriek, maar dan van de natuur.
Tijdens de wandeling door deze grote en veelzijdige tuin konden de deelnemers planten en kruiden in hun natuurlijke omgeving ontmoeten.
En daar blijkt telkens weer hoe anders het is wanneer je een plant daadwerkelijk voor je ziet.
Hoe voelt het blad? Hoe ruikt het wanneer je het tussen je vingers wrijft? Waar groeit de plant het liefst, en welke planten staan eromheen? En wat gebeurt er wanneer je voorzichtig een stukje proeft?
Zo wordt kruidenkennis langzaam iets wat je niet alleen weet, maar ook herkent.
De brandnetel zorgde daarbij voor een van de meest memorabele momenten van de dag. Wie had gedacht dat je een vers brandnetelblad rechtstreeks zou kunnen eten, zolang je de brandharen maar zorgvuldig onschadelijk maakt?
Zelf aan de slag met kruiden
In de middag veranderde het leslokaal in een kleine kruidenwerkplaats. Van salie maakten de deelnemers een natuurlijke deodorant, op basis van saliethee, kruidenolie en baking soda. Daarnaast werd een heerlijke kruidenzalf gemaakt met drie planten die we ook in onze eigen omgeving kunnen tegenkomen: duizendblad, brandnetel en weegbree.
Zo ontstond gedurende de dag een mooie beweging: van kijken naar begrijpen, van begrijpen naar proeven, en uiteindelijk van proeven naar zelf maken. En misschien is dat wel de mooiste manier om kruiden te leren kennen.
Ayurveda begint ook dichtbij huis
Ayurveda wordt vaak geassocieerd met kruiden uit India, en natuurlijk kent de Ayurvedische traditie een indrukwekkende dravyaguna — kennis van geneeskrachtige substanties — met honderden planten en kruiden. Maar de principes waarmee Ayurveda naar planten kijkt, kunnen we net zo goed toepassen op kruiden die hier groeien.
Salie, brandnetel, duizendblad en weegbree worden daardoor ineens veel interessanter. Je kijkt niet meer alleen naar de naam van de plant, maar vraagt je af: welke smaak heeft deze plant? Welke kwaliteiten bezit zij? Is haar werking eerder verwarmend of verkoelend? Wat doet zij met Vata, Pitta en Kapha? En bij welke persoon, in welke situatie en in welke bereiding zou deze plant passend kunnen zijn?
Dan wordt een wandeling door de tuin ineens een ontdekkingstocht.
Wat een feest was het vandaag: een dag vol kennis, verwondering, gesprekken, tekenen, koken, ruiken en vooral heel veel proeven, met salie als onze goeroe en de tuin als klaslokaal.
Want kruidenkennis leer je niet alleen met je hoofd. Je leert haar met je ogen, je handen, je neus én je tong.
